Ineke de Vries van Mini Theater Friesland: “Dit verhaal verdient het om verteld te worden”

Ineke de Vries van Mini Theater Friesland: “Dit verhaal verdient het om verteld te worden”

0

HEERENVEEN – Theatermaakster Ineke de Vries schreef het toneelstuk ‘Toffe Jongens!’ over een Joodse familie in Heerenveen tijdens WOII.

Het is het verhaal van de familie Tof, maar ook het verhaal van het Heerenveense verzet. Mini Theater Friesland speelt het stuk op 4 mei in het Posthuis Theater, onder regie van Ineke zelf. Ze vindt dat Heerenveners trots mogen zijn op hun verleden: “Het waren echte helden en heldinnen.”

Ineke de Vries (1963) las jaren geleden een artikel in de krant over Joodse onderduikers in Friesland en over de familie Tof uit Heerenveen. Ze dacht: “Dáár wil ik iets mee”, en bewaarde het artikel in een map. In de jaren die volgden, werd de map steeds voller.

75 jaar vrijheid

Het is 4 mei 2019, en Ineke staat op de planken van het Posthuis Theater. Het Mini Theater Friesland treedt op met het toneelstuk ‘Een verre pijn’, over kinderen van NSB-ouders. Ineke speelt mee. Ze heeft inmiddels al verscheidene theaterstukken geregisseerd en zelf ook een paar korte stukken geschreven. “Misschien is het nu tijd, dat ik iets ga doen met alle artikelen die ik bewaard heb”, overweegt ze. “In 2020 is het immers 75 jaar geleden dat de oorlog voorbij is en in Heerenveen ligt een stuk geschiedenis, waarvan ik vind dat mensen het zouden moeten weten.”

Toffe Jongens!

Het is januari 2020. Ineke is in het diepe gesprongen en heeft de daad bij het woord gevoegd. ‘Toffe Jongens!’ ligt klaar, een toneelstuk van haar hand over het verzet in Heerenveen tijdens WOII. Het Mini Theater is, onder regie van Ineke, druk bezig met de repetities. Ze gaan het spelen op 4 mei in het Posthuis Theater, een uur na de Dodenherdenking. Ineke heeft contact met de nazaten van de verzetshelden en de onderduikers. Ze krijgt enthousiaste reacties, ook van nazaten die in andere delen van de wereld wonen. Voor Groot Heerenveen is het de hoogste tijd om Ineke eens te vragen waar ‘Toffe Jongens!’ over gaat.

Bram en Johanna Tof

“Het begint met Bram en Johanna Tof”, vertelt Ineke. “Bram is 35 jaar als de oorlog in Nederland uitbreekt en zijn vrouw Johanna 29 jaar. Ze hebben een eigen textielzaak aan de Lindegracht en wonen boven hun winkel, op de plek waar nu Schuurman Schoenen zit. Twee dagen voor de oorlog zijn ze getrouwd, en in 1941 wordt hun zoon Moritz geboren.” Met het begin van de oorlog breekt er voor de familie Tof een moeilijke en gevaarlijke tijd aan. “Als Bram zich in 1942 moet melden bij de SD, de SicherheitsDienst in Crackstate, die hem naar Westerbork wil sturen, komt hij winkelier Jan de Jong tegen. Jan de Jong is smid en heeft een zaak op de Dracht. Hij is ondernemer, maar ook een belangrijk man in het verzet.”

Onderduiken in ‘de Maeibosk’

Ineke vertelt verder: “Jan de Jong spreekt Bram aan en zegt hem, dat hij die avond naar de Kruiskerk moet komen. Diezelfde dag nog brengt hij Bram naar een onderduikadres in ‘de Maeibosk’ bij Katlijk.” Ineke heeft zich ondergedompeld in de geschiedenis. “Ik ben alle plekken afgegaan die ik tegenkwam op mijn zoektocht naar het verhaal van de familie Tof; ik moest het zien en voelen. Het Meibos of de Maeibosk, dat was lastig te vinden, want het is geen officiële naam. Ik wist dat het ergens bij Katlijk moest zijn.” Uiteindelijk kwam ze op het juiste spoor. Bij de Maeibosk stond het huis van Sietske van der Spoel. Zij is in 1942 een weduwe van 63 jaar, een echte ‘moeke’, en zij biedt een onderduikadres voor Bram Tof.”

Helden en heldinnen van Heerenveen

“Als Johanna Tof de sleutel van hun winkel en woning in moet leveren bij de Duitsers, brengt het echtpaar Teun en Joop Overdiep – Overdiep heeft een drukkerij in het centrum – Johanna ook naar Sietske van der Spoel. Hun zoontje Moritz komt bij een gezin in Bergum terecht, want een huilende baby levert teveel gevaar op voor ontdekking.”

Ineke krijgt er koude rillingen van. “Je realiseert je, hoe erg dat is geweest. Je moet je kind afgeven en maar hopen dat je het weer terug ziet.” Als de familie Tof na afloop van de oorlog herenigd wordt, hebben ze al hun eigen spullen nog. “Jaap Borger, één van de ondernemers die het echtpaar Tof hielp, had op klaarlichte dag alle meubels uit het huis gehaald. Hoe mooi is dat! Hoeveel mensen zijn er wel niet na de oorlog teruggekomen om te ontdekken dat alles weg was. Iedereen in Heerenveen heeft op deze familie gepast. De mensen van het verzet staken hun nek uit voor anderen. Het waren echte helden en heldinnen! Joop en Teun Overdiep zorgden voor het plaatsen van de onderduikers. Bertus Koopman, de koster van de Gereformeerde Kerk, verborg Joodse mensen en geallieerde piloten onder de preekstoel. Bijeenkomsten van de groep waren bij Hendrick Steenwijk, boven zijn schoenenzaak, of op de plek waar nu ‘Het Hof van de Koning’ gevestigd is.”

Wandel- en fietstocht

Omdat het stuk gebaseerd is op waargebeurde verhalen, wilde Ineke toestemming hebben van de familie van de betreffende hoofdpersonen. “Op mijn mails kreeg ik razendsnel enthousiaste reacties. Binnen vijf minuten ging de telefoon en had ik Sara Kirby-Nieweg uit Engeland aan de lijn en direct daarna Samuel Tof uit Australië. Later nog Israël, daar wonen ook nazeten van één van de personen in het stuk. Op 4 mei zitten er mensen uit Engeland en Israël in de zaal!”

Tijdens het schrijven kreeg Ineke hulp van de Stichting Werkgroep Oud Heerenveen. Ook mocht ze in de Museumbibliotheek rondsnuffelen. Het bleek een vruchtbare samenwerking. “Met het Heerenveen Museum, de Werkgroep Oud Heerenveen en het Posthuis Theater organiseren we een mini-expositie. En er komt er een wandel- en fietstocht langs alle plekken die in het toneelstuk voorkomen.” Als het aan Ineke de Vries ligt, wordt haar toneelstuk nog veel vaker opgevoerd. Het liefste zou ze willen, dat iedereen in de regio Heerenveen het kan zien. “Dit verhaal verdient het om verteld te worden.”

‘Toffe Jongens!’

‘Toffe Jongens!’ wordt door het Mini Theater Friesland opgevoerd op maandag 4 mei om 21:00 uur in het Posthuis Theater. Wie het wil zien, kan kaarten bestellen via de website www.posthuistheater.nl.

Door Marije Nutma
Foto: Dennis Stoelwinder

Het is niet meer mogelijk te reageren

X
X

Deel dit met een vriend